بهشت زیر پاي مادران است

شاتسی از اوگوست ۱۹۶۷ تا اوگوست ۱۹۶۹ به مدت دوسال در ايران بود. رويدادهاي تلخ و شيرين اين دوسال را در بخش هاي مختلف پيشين اين خاطرات، گاه مفصل و گاه به اجمال، شرح داده ام و بقيه را تا آنجا که بخاطر مي آورم و برايم مقدور است دراين قسمت بيان ميکنم.

من که از لحظه ورود به ايران، در اوايل سال ۱۹۶۶، در آرزوي باز گشت به آلمان و ادامه تحصيل و اخذ گواهينامه کشتي هاي اقيانوس پيما بي تابي مي کردم از اوايل سال ۱۹۶۹با توافق با شاتسي که مي گفت هر جا تو رفتي من هم دنبالت مي آيم سعي کردم راهِ رفتن مجدد به اروپا را هموار کنم که عشق آسان نمود اول... مشکل اصلي قرار دادي بود که با وزارت اقتصاد و دارايي بسته بودم . بر اساس اين قرارداد در ازاي ۳ سال تحصيل در خارج به هزينه ايران (که در نوشته هاي پيشين شرح دادم  مخارج تحصيلات سه ساله مرا دولت آلمان پرداخته بود و نه دولت فخميه) مي بايست دوبرابر آن، يعني شش سال، براي دولت ايران، در هر بندري و روي هر شناوري که آنها تصميم بگيرند، انجام وظيفه کنم . به عنوان تضمين و "براي جلوگيري از عدول از قرارداد منعقده في مابين" منزل مسکوني يکي از بستگانم در گرو سازمان بنادر و کشتيراني قرار داده شده بود. بنا بر اين رفتن من به خارج، که تا آن زمان هنوز چهار سال هم از قرار داد شش ساله ام به پايان نرسيده بود، بدون اجازه سازمان بنادر و کشتيراني به هيچ وجه ميسر نبود و چون کارمند دولت بودم طبق قانون بدون رضايت کتبي سازمان بنادر اجازه خروج از کشور را نداشتم. رؤساي من اما، چه در بندرشاهپور و چه در تهران که به علت بُغض و حسادت و کوته بيني چشم ديدن پيشرفت هيچ يک از هموطنانشان را نداشتند و براي صدور مجوز خروج رشوه کلان مي طلبيدند و سبيل هايي که بايد چرب مي شدند يک دوتا نبودند، از هر طرف سنک پيش پايم مي انداختند و راه خروج را برويم مي بستند و عرصه را چنان بر من تنگ نموده بودند که هم اينک نيز از ياد آوري خاطرات آن دوران سراپاي وجودم را خشم فرا مي گيرد. چون يکي دوبار چگونگي اين جريان را ، هر چند مختصر، شرح داده ام اينک از توضيح بيشتر پرهيز مي کنم. فقط مي گويم که من با کمک يک شرکت کشتيراني آلماني که در تهران دفتر نماينده گي داشت و من دوران کار آموزي را در آلمان در آن شرکت طي کرده بودم و از گذشته تحصيلي من مطلع بودند، همچنين با کمک دوسه نفر هم وطن در سازمان بنادر که پست و مقام مهمي هم نداشتند ولي مرا از هر جهت راهنمايي مي کردند( يادشان گرامي باد) موفق شدم اجازه خروج بگيرم و در اوگوست ۱۹۶۹ با شاتسي به آلمان پرواز کنم. پرواز را به علت حامله گی شاتسی يکي دوماه به عقب انداختيم و پس از کسب اجازه از دکتر معالج، که شاتسی را يکسال و اندی پیش جراحی کرده بود، پرواز به آلمان را عملی ساختيم.

در تمام مدتی که شاتسی در ایران زنده گي مي کرد، با وجودی که در وطنش از همه گونه آسایش و راحتی برخوردار بود هر گز بهانه وطن نکرد و بجز ایام مریضی که بعلب تب سنگین و درد شدید آه و ناله می کرد و خواب نداشت و هذیان می گفت و دایم مامان را صدا می زد دیگر بهانه مادر و وطن نکرد. در مجموع به ایران و اخلاق و آداب ایرانیان و غذای ایرانی و فرهنگ ايراني کم و بيش خوگرفته بود و روز بروز نيزخود را بیشتر با محیط وفق میداد. آن چه را که خواسته بود و آرزویش را مي کرد، به آن دست يافته بود و کمبودی احساس نمی کرد جز آرزوي مادر شدن و در اين آرزو واقعن مي سوخت و آرام نداشت. من مي ديدم ایران و زنده گی خانواده گی ای را که برای خودش درست کرده است دوست دارد و با ميل و رغبت با آن مي سازد، خصوصن که می دانست من دوستش دارم و هر چیز را که مایل است در حد امکانم برایش تأمین می کنم، و به خوبي مطلع بود که مي تواند روي من حساب بکند. من می دانستم و اینک نیز می دیدم که زن های آلمانی در مقایسه با زن های دیگر اروپایی بویژه آمریکایی، همسرانی قانع و زن های خانه داری هستند، که صد البته اين موضوع به تنهايي براي خوشبختي در يک ازدواج کافي نيست و من در اين جا فقط به عنوان يک واقعيت به آن اشاره مي کنم و قصد مقايسه ندارم و نمي خواهم بگويم ديگران قانع و خانه دار نيستند. پر واضح است وقتي دو نفر همديگر را دوست داشته باشند بقيه مشکلات به آساني قابل حل است. من از محسنات زنان آلماني زياد شنيده بودم و لی با ازدواج با شاتسي آنها را به چشم دیدم، بویژه خصلت مقتصد بودن شان را که در آن زمان به نظرم تا حدی جنبه افراط پیدا می کرد، هر چند اينک با ديد امروزي و سنگيني بار زنده گي در اجتماع کنوني آلمان ايرادي بر آن ندارم و به عکس لازم هم مي دانم . موضوعي را از آن دوران بخاطر مي آورم که بدون جبهه گيري در درست بودن يا در غلط بودن اش در اين جا نقل مي کنم .

من علاوه بر این که پول کافی در اختیار شاتسي براي رفع نياز هاي روزمره مادي قرار داده بودم سفارش کرده بودم هرچیز که از مغازه حاج رفیعی لازم دارد نسیه بخرد و گفتم من آخر ماه همه را با هم پرداخت مي کنم، همان طور که همه اهالي محل نيز، هر کس به دليلي، چنین می کردند و من هم براي اين کار دلايلي داشتم. شاتسی اما خود نیز دفتر چه ای تهیه دیده بود و آن چه را که از دکان حاجی می خرید دقیق یاد داشت می کرد و قیمت ها را در دفتر کذايي ثبت مي نمود و آخر ماه خواهش مي کرد برای پرداخت اش با من به مغازه حاجي بيايد، ( اضافه مي کنم يکي از دلايلي که توصيه مي کردم نسيه بخرد و چانه زني را که از ايراني ها ياد گرفته بود و ناشيانه به آن عمل مي کرد و بيشتر باعث خنده و تفريح ديگران مي شد، فراموش کند اين بود که شنيده بودم مشتري هاي متعدد، زن و مرد، از حاجي خواهش کرده بودند شاتسي را هنگام خريد و موقع پرداخت پول و هنگام چانه زدن معطل کند تا ديگران فارسي شيرين و لهجه آلماني - فارسي اش را بيشترگوش کنند. در آن محيط که نه سينما يي وجود داشت و نه ورزشي و نه تفريحي اين خود يک نوع تنوع بود براي مردم بي کار و شاتسي که خيلي بي ريا و صاف و ساده زنده گي مي کرد متوجه اين مطلب نمي شد يا اگر مي شد اهميتي براي آن قايل نبود، موقعيت من و شغل من اما در آن زمان و در آن مکان اجازه نمي داد اين جور بازي ها را آشکارا تحمل کنم). حاجی که به علت بی رقیبی یکه تاز و میدان دار ولایت بود و قیمت ها را خود بالا و پایین ( اکثرن بالا ) می برد و به دلیل حاجی بودن و زیارت خانه خدا و اعتقاد و ایمان به ائمه اطهار دست از پا خطا نمی کرد، بجز اینکه گاهی، یعنی ماهی چند بار از دستش در می رفت و چند ده تومانی بیشتر می نوشت و فکر می کرد ای بابا کی به کی ؟ آخر ماه چه کسی ملتفت قیمت های اول ماه می شود و از کجا می داند نیم کیلو سبزیجات یا حبوبات یا تنقلات را بیشتر یا کمتر خریده است ؟ و اگر هم بالفرض آش را آنقدر شور بکند که یکی مثل ناخدا کجوری هم متوجه بشود، با آن شغل و آن مقام که ایشون در ولایت و در محل دارد کجا رویش می شود بابت دو کیلو برنج و يک کیلو عدس اعتراض و بحث بي هوده بکند؟

ولی این دختر آلمانی این حرف ها سرش نمی شد، می گفت حساب حساب کاکا برادر! و با منطق چنان پدری از حاجی در می آورد که آن سرش نا پیدا . حاجی نخست طبق معمول می خندید بعد سعی می کرد از زیرش در برود در نهايت تسلیم می شد و مي گفت من دست تنها هستم و تعجبي ندارد اگر اشتباهي بکنم و شاتسي می گفت: باله، من دید تو خیلی اشتباه کرد، شوهار من دوست ندارد لوبیا ! من این مانت ( این ماه ) فقط یک دفعه خرید لوبیا برای خودم، نیم کیلو،  بت (اما)  تو نوشت 3 دفه 3 کیلو !! نوچ نوچ نوچ، اشاره به چرتکه حاجی : ماشین حساب تو خراب ماشین حساب من درست و اشاره به  Sliding - Rule که من سابق در دانشکده دریایی از آن استفاده می کردم  ( Sliding- Rule در کتاب لغت خط کش مهندسی ترجمه شده است).

اين "سلايدينگ رول" خط کشي بود با  function  هاي متنوع، در فرم ها و اندازه هاي مختلف، مال من در جیب جا می گرفت و چون آن زمان، در 1963 ، ماشین حساب جیبی وجود نداشت و اگر وجود داشت آنقدر گران بود که بودجه دانشجویی ما را منفجر می کرد، پس برای محاسبات ریاضی، دانشجویان در آلمان از این نوع خط کش ها استفاده می کردند. من آن را با خود به ايران آورده بودم و طرز کار با آن را تفننی به شاتسی یاد داده بودم و شاتسي به علت بي کاري و بي بچه گي در زماني که من دريا بودم با آن تمرين مي کرد. حاجی رفیعی و اطرافیان اش با چشمان از حدقه در آمده نگاه می کردند چگونه خط کش تند و فرز در دست شاتسی به چپ و راست سُر می خورد!

**

خاطره ديگر اينکه فراموش نمی کنیم یک بار که در خرمشهر در خیابان قدم می زدیم، ملت دور و اطراف ما جمع شدند و ما را از بالا تا پایین ور انداز می کردند، بعضي ها جدي و با قيافه اخمو و گرفته و بعضي ها هم بي کار و الکي خوش، که بي هوده مي خنديدند، گويا هرگز يک زن اروپايي با يک ايراني نديده اند بطوری که شاتسی واقعن ترسيد و از من خواست از آنجا که خيابان اصلي شهر هم بود دور شويم و من تاکسی گرفتم و از آنجا مستقيم به منزل مامان سهراب رفتیم. راننده تاکسي که متوجه شده بود دست از عتاب و سرزنش هم شهريانش بر نمي داشت.  البته بودند خارجی هایی که در شرکت نفت در آبادان کار می کردند حتمن به خرمشهر هم می آمدند، شاید در خیابان ظاهر نمی شدند. يا اگر مي شدند فقط سوار بر ماشين يا در معيت چندين نفر ! اوایل نيز که در " سر بندر" بودیم  وقتی از کار به منزل می آمدم شاتسی برایم تعریف می کرد که چند بار زنگ درب حياط را به صدا در آورده اند و وقتی او در را باز کرده است چند زن و دختر اهل محل بوده اند و به شاتسی گفته بودند آمده ایم تورا تماشا کنیم !

در مدتی که شاتسی در شاهپور بود ما دوبار نیز به بوشهر مسافرت کرديم. هر دوبار را با هواپیمای کوچک دوموتوره پرواز کردیم و یکبار با ماشین کرایه ای ازراه زمینی از بوشهر به خرمشهر برگشتیم که هر چه فکر می کنم چند مدت در راه بودیم بخاطر نمی آورم  ولی حتم دارم کمتر از یک روز و نیم تا دوروز نبوده است چون راه عادی وجود نداشت باید از طریق کازرون و آباده می رفتیم و به اصطلاح دور می زدیم.

پدر عزيزم و شاتسی سريع با هم دوست صمیمی شدند و شاتسی از صحبت با " بابا ژون " به لهجه بوشهری لذت می برد و " بابا " که براي اولين بار در عمرش با يک اروپايي هم صحبت مي شد هم خوشحال بود که پسرش يک زن فرنگي را مسلمان کرده است و هم مسحور اخلاق خوب و خنده رويي، ساده گي و بي ريايي عروسش سده بود که جلوش چهار زانو روي زمين مي نشست و در پاسخ "بابا " که به عمد و به شوخي ازش مي پرسيد : " يه لُمکه ( يک لُقمه ) ديگه رطب و لورک مي خوري ؟" و شاتسي در پاسخ مي گفت: " نه بابا ژون ديگه گشنم ني ".

در آن زمین بزرگ و حیاط عظیمی که پدر داشت، در مدت غيبت چند ساله من چند اتاق بنا و يک آب انبار ساخته بود که روي سطح مسطح آن فرش پهن مي کرديم و مي نشستيم، همان جا نيز مادر، سفره پهن مي کرد، و در نور چراغ زنبوري ( چون هنوز برق کشي نشده بود) شام مي خورديم، چاي مي نوشيديم و مي گفتيم و مي خنديديم. زن ها و مرد هاي قوم و خويش هم مي آمدند براي شب نشيني و هم صحبتي با شاتسي که همه مهرش را به دل گرفته بودند. من قيافه زيباي شاتسي را در نور چراغ تماشا مي کردم و فکر مي کردم سالن هاي رقص زيباي آلمان که با هم مي رفتيم کجا، تلألو چراغ هاي خيابان شهر هاي قشنگ اروپا کجا، مبلمان خوشگل منزل پدري کجا و اينک اين دختر، هزاران کيلومتر بدور از متعلقاتي که با آن بزرگ شده بود، چهار زانو چنان راحت و بي غم و بي غصه روي قالي نشسته است که گويا هميشه چنين بوده است و بخاطر مي آوردم ترس و دلهره و دلواپسي هاي دوراني را که با او آشنا شدم و فکر مي کردم هر گز تحمل توقف و زنده گي کردن در دهکده عقب مانده و بي آب و برق و بي رفاه مرا نخواهد داشت و چه اشتباه کرده بودم ! او نيز عاشق، وفا و صفا و صميميت آن محيط و مردم ساده، مهربان و بي ريايش شده بود. هر آن چه که من در عالم خيال از ش مي ترسيدم و منتظر عکس العمل شاتسي بودم و فکر مي کردم بخاطر نداشتن اين يا آن چيز به محيط زنده گي ما و عادات و اخلاق ما ايراد خواهد گرفت فقط در عالم خيال من بود. شاتسي به اذان گفتن  بابا و نماز خواندن اعضاي فاميل همان طور عادت کرده بود که با ديگ آب گرم حمام کردن که چون خودش بلد نبود مادر با کمک چوب و کنده درخت، آب، گرم مي کرد و او در تکه تکه کردن چوب و روشن نگه داشتن آتش به مادر کمک مي کرد و مادر جلو ديگران " فيس " مي داد که چه عروس نازنيني خدا نصيب اش کرده است و هي دايم به عروش اش مي گفت: ننه داغتِ نبينُم. ايشالله به حق قمر بني هاشم و دِس ِ بريده ابو الفضل که صاحب بچه بشي... و  مادر هرچه امام و امام زاده و ذُريّه پيغمبر را سراغ داشت قسم مي داد که عروسش بچه دار بشود چون همه به آه دل عروس پي برده بودند...

شاتسي با خيال راحت و بدون ايراد با دختران فاميل با لباس و شلواربلند به دريا مي زد و با آنها شنا مي کرد يا در شستشوي ظرف و ظروف کنار چاه آب نشستن و با دَلو آب از چاه کشيدن و حتا سعي در دوشيدن شير از بز ها به مادر و به خواهرم کمک مي کرد يا دنبال مرغ ها مي دويد، مثل ديگران، تا ببينند آيا امروز وقت تخم گذاري شان رسيده است يا نه... 

شاتسی با خواهرانم و با دختر های فامیل، از دختر خاله ها و دختر عمه ها گرفته تا انواع و اقسام فامیل دور و نزدیک که ما ايراني ها زيادش را داريم و خدا بيشترشان کند، خوب جوش خورده بود و با آنها به عروسی اقوام و فامیل می رفت که عروسی بوشهری ها واقعن تماشایی است و همه چیز بوشهر برایش تازه گی داشت و هر گاه از گشت و گذاری بر می گشت، خسته نمی شد برای من از چیز های جدید و تازه اي که ديده است تعريف کند. چيزهايي که به نظرش عجیب و غریب آمده بودند مثلن چگونه زن ها در عروسي ها با گرداندن زبان در دهان به اصطلاح ما بوشهري ها ( کِل ) مي زدند. يا چگونه يک ماهيگير با گاز گرفتن سر يک ماهي با دندان آن را ساکت کرده است يا چطور در بازار ميوه فروشي همه فرياد مي کشيدند يا توأم با آواز ، از تازه بودن ميوه خود تعريف مي کردند، يا مي گفت اين همه سبزي را انباشته روي هم در يک جا تا کنون نديده بودم. و من با لذت و با دقت به تعريف هايش گوش مي دادم و چون همه چیز را دوباره از دید او و از چشم او می دیدم چنين مي نمود که گويا خود نيز براي اولين بار اين چيزها را مي شنوم و مي بينم، در صورتي که با اين چيز ها بزرگ شده بودم.

فقط يک موضوع بر زنده گي شادابش سايه انداخته بود و سخت غمگين اش کرده بود: آرزوي داشتن يک کودک، يک بچه کوچولو ! هرگاه نوزادي از خانواده، از زن هاي فاميل را در آغوش مي گرفت، اشکش جاري مي شد و بچه را به آساني پس نمي داد. یک شب دیدم پارچه سفيدي به بازویش بسته است. با تعجب پرسيدم این چیست ؟ مفصل برایم شرح داد که دختر های فامیل چادر سرش کرده اند و با چند سيني حلواي نذري روي سر اورا برده اند به یک امامزاده. شمع روشن کرده اند و به شاتسي گفته بوده اند نيّت کند و حلوا بين مردم تقسيم کرده بوده اند و او درست بلد نبوده است هم چادرش را محکم بگيرد هم حلوا به زن ها بدهد ... آخوندی آنجا بوده است که برای مريضان سر کتاب باز مي کرده است و براي آرزومندان در مقابل هديه اي (پولي) دعا می نوشته است و دختر ها ي فاميل شاتسی را متقاعد کرده بودند که آن سيد برايش دعاي حامله شدن بنويسد و او که تمام آرزو و امیدش در بچه دار شدن خلاصه مي شد، بخصوص که دکتر معالج پس از ان عمل جراحي کذايي تقريبن شانس حامله شدن را ازش گرفته بود يلا فاصله موافقت مي کند و قبول کرده بود آسید برایش دعا بنویسد و اینک آن دعا را با هزار اميد و آرزو  به بازو بسته بود... خداي من! چه بر سر يک دختر تحصيل کرده و با سواد آلماني در آرزوي فرزند آمده بود ...؟ چه می توانستم بگویم من که هر روز و هر شب شوق و اشتیاق او را برای بجه دار شدن می دیدم  و می دانستم هیچ چیز و هیچ نیرویی این امید و آرزو را نمی تواند از او بگیرد و هر بار که امیدش به یأس مبدل می شد، به گریه می افتاد و در افسرده گي فرو مي رفت و من اشک هایش را می دیدم و معجزه اي از دستم ساخته نبود. البته او دعا و اين جور چيز ها را نمي شناخت و اصلن نمي فهميد چيست و فلسفه وجودي اش کدام است ولی براي مادر شدن از بستن هر دعا و هر آیه و سوره ای به بازو و مچ پا يا به زُلف و گيس، حتا متعلق به دين و مذهب بودايي و هندي هم ابا نداشت و مخالفتی نمی کرد. شاتسي اين دعا را حتا تا " سر بندر " هم با خود آورد و از بازو جدا نمي کرد و به هرکس که سؤال مي کرد اين چيست بي مهابا پاسخ مي گفت: اين دعا براي حاملگي خوب... 

خلاصه هر چه بود و نبود، دعا کار خودش را کرد !!! و شاتسی سر انجام حامله شد و گو یا دنیا را به او داده اند در پوست خود نمي گنجيد.

وقتی که در آبادان، از بیمارستانی که دکتر جراح در آن کار می کرد و برای معاینه به آنجا رفته بودیم بیرون آمدیم از شدت شوق شروع کرد در خیان بلند خندیدن و رقصیدن و آواز خواندن ! هر گز اورا چنین خوشبخت ندیده بودم خودرا در اوج زنده گی و خوشبختی احساس می کرد و من مشکل داشتم او را آرام کنم. همه با تعجب هاج و واج نگاه می کردندچگونه او مرا در وسط خیابان غرق بوسه می کند. خواستم بگویم انگار دعا و نذر و نياز وا مام زاده رفتن و حلوا تقسيم کردنت بي اثر نبود ؟ ولی ديدم آن موقع جای  اين حرف ها نيست و او فعلن در هفت آسمان پرواز مي کند ! فقط سریع اورا سوار تاکسی کردم و به منزل رسانيدم قبل از اینکه مردم فکر کنند ما دیوانه شده ايم. راننده تاکسي شک برش داشته بود و از گفته هاي شاتسي چيزي سر در نمي آورد که دايم به آلماني قربان صدقه من مي رفت و نمي توانست آرام سر جايش بنشيند! و من مرتب مي گفتم: عزيزم صبر کن به منزل برسيم آنوقت هر چه دلت مي خواد بزن و برقص ...  

  ..........................................................................................